බංග්ලාදේශයේ පළමු කාන්තා අගමැතිනි කලීඩා සියා වයස අවුරුදු 80 දී දීර්ඝ කාලීන අසනීපයකින් පසු මිය ගියාය.
වසර 20 කට පසු බංග්ලාදේශයේ පැවති පළමු ප්රජාතන්ත්රවාදී මැතිවරණයෙන් තම පක්ෂය ජයග්රහණය කරා මෙහෙයවීමෙන් පසු 1991 දී සියා බංග්ලාදේශයේ පළමු කාන්තා රජයේ ප්රධානියා බවට පත්විය.
සඳුදා වෛද්යවරු පැවසුවේ ඇගේ තත්ත්වය “අතිශයින්ම අසාධ්ය” බවයි. ඇයට ජීවිතාරක්ෂක යන්ත්ර සවි කර තිබුණත්, ඇගේ වයස සහ සමස්ත දුර්වල සෞඛ්ය තත්ත්වය සැලකිල්ලට ගෙන එකවර ප්රතිකාර කිහිපයක් ලබා දීමට නොහැකි වූ බව ඔවුහු පැවසූහ.
ඇගේ අයහපත් සෞඛ්ය තත්ත්වය නොතකා, ඇගේ පක්ෂය මීට පෙර පවසා තිබුණේ සියා පෙබරවාරි මාසයේ පැවැත්වීමට නියමිත මහ මැතිවරණයට තරඟ කරන බවයි. එය ඇගේ ප්රතිවාදියා වූ ෂෙයික් හසීනා බලයෙන් පහ කිරීමට හේතු වූ විප්ලවයකින් පසු පළමු අවස්ථාවයි.
දශක ගණනාවක් තිස්සේ බංග්ලාදේශ දේශපාලනය නිර්වචනය වී තිබුණේ රජය සහ විපක්ෂය අතර මාරුවෙන් මාරුවට කටයුතු කළ කාන්තාවන් දෙදෙනා අතර පැවති කටුක ආරවුල මගිනි.
“අපේ ප්රියතම නායිකාව තවදුරටත් අප සමඟ නැත. ඇය අද උදෑසන 6 ට අප හැර ගියා,” සියාගේ බංග්ලාදේශ ජාතිකවාදී පක්ෂය (BNP) අඟහරුවාදා ෆේස්බුක් හි නිවේදනය කළේය.
සියා මියගිය පුවත සැලවීමෙන් පසු ඇය නේවාසිකව ප්රතිකාර ලැබූ ඩකාහි එවර්කෙයාර් රෝහල ඉදිරිපිට විශාල පිරිසක් රැස්ව සිටියහ.
බංග්ලාදේශයේ හිටපු ජනාධිපති සියෝර් රහ්මාන්ගේ බිරිඳ ලෙස සියා මුලින්ම මහජන අවධානයට ලක් වූ අතර, ඇගේ සැමියා සමඟ සංයමයෙන් සිටීම දක්නට ලැබුණි. 1981 හමුදා කුමන්ත්රණයකින් ඔහුගේ ඝාතනයෙන් පසු, සියා දේශපාලනයට පිවිසි අතර පසුව බීඑන්පී නායකත්වයට පත්විය.1977 දී ජනාධිපති ධුරයට පත් වූ රටේ නිදහස් අරගලයේ ප්රමුඛ චරිතයක් වූ ඇගේ සැමියා වන සියාඋර් රහ්මාන් ඇයව වරක් “ලැජ්ජාශීලී ගෘහණියක්” ලෙස විස්තර කරන ලදී.
බංග්ලාදේශයේ කලීඩා සියා සහ ශ්රී ලංකාවේ සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක යන දෙදෙනාම 20 වන සියවසේ අග භාගයේ දකුණු ආසියාවේ ප්රමුඛ කාන්තා රාජ්ය නායිකාවන් වූ අතර, ඔවුන්ගේ ස්වාමිපුරුෂයන් ඝාතනය කිරීමෙන් පසු ඔවුන් දෙදෙනාම නායකත්වයට පත්විය.දකුණු ආසියාවේ රාජවංශික දේශපාලනයේ සංකීර්ණ ස්වභාවය පෙන්නුම් කරන උදාහරණ ලෙස කාන්තාවන් දෙදෙනාම බොහෝ විට උපුටා දක්වනු ලැබේ, එහිදී පවුල් සබඳතා බොහෝ විට ඉහළ තනතුරු ලබා ගැනීමේදී සාම්ප්රදායික ස්ත්රී පුරුෂ බාධක අභිබවා ගියේය. ඔවුන් දෙදෙනාම මුලින් “සාමාන්ය ගෘහණියන්” වූ අතර ඛේදජනක පවුල් තත්වයන් හේතුවෙන් දේශපාලනික සුක්කානම් කාන්තාවන් බවට පත්විය.
නමුත් 1981 දී ඇගේ සැමියාගේ ඝාතනයෙන් පසු, සියා ඔහුගේ බංග්ලාදේශ ජාතිකවාදී පක්ෂය (BNP) මෙහෙයවීමට නැගී සිටි අතර අගමැති ධුරය සඳහා වාර දෙකක් සේවය කළාය’බෙගම් කලීඩා සියා 1945 දී බටහිර බෙංගාලයේ උපත ලැබුවාය.
තේ වෙළෙන්දෙකුගේ දියණියක වූ ඇය, ඉන්දියාව බෙදීමෙන් පසු තම පවුල සමඟ දැන් බංග්ලාදේශය ලෙස හඳුන්වන ප්රදේශයට ගියාය.වයස අවුරුදු 15 දී ඇය එවකට තරුණ හමුදා නිලධාරියෙකු වූ සියාඋර් රහ්මාන් සමඟ විවාහ විය.1971 දී ඔහු බටහිර පකිස්ථාන හමුදාවන්ට එරෙහි කැරැල්ලකට සම්බන්ධ වී බංග්ලාදේශයට නිදහස ප්රකාශ කළේය.1977 දී හමුදාව බලය නැවැත්වීමෙන් පසු, හමුදා මාණ්ඩලික ප්රධානියා බවට පත් වූ රහ්මාන් තමන් ජනාධිපති ලෙස ප්රකාශ කළේය. ඔහු දේශපාලන පක්ෂ සහ නිදහස් මාධ්ය නැවත හඳුන්වා දුන් අතර, පසුව මහජන ඡන්දයෙන් අනුමත විය.
ඔහු තවත් හමුදා කුමන්ත්රණ 20 කට පමණ මුහුණ දුන් අතර, ඒවාට කෲර ලෙස මුහුණ දුන්නේය. සොල්දාදුවන් සමූහ වශයෙන් ඝාතනය කිරීම පිළිබඳ වාර්තා තිබුණි.
1981 දී, චිතගොංහිදී හමුදා නිලධාරීන් පිරිසක් විසින් ඔහු ඝාතනය කරන ලදී.
වයස අවුරුදු 36 දී කලීඩා සියා වැන්දඹුවක් බවට පත් වූවාය.එතෙක් ඇය නිහඬව සිටි අතර පොදු ජීවිතය කෙරෙහි එතරම් උනන්දුවක් නොදැක්වූ බවක් පෙනෙන්නට තිබුණි.
නමුත් 1982 දී ඇය ඇගේ සැමියා විසින් ආරම්භ කරන ලද පක්ෂය වන BNP හි සාමාජිකාවක් වූ අතර පසුව එහි උප සභාපතිනිය බවට පත්විය.1982 වසර බංග්ලාදේශයේ හමුදා ප්රධානියා කුමන්ත්රණයකින් බලය අල්ලා ගැනීමෙන් පසු වසර නවයක හමුදා ඒකාධිපති පාලනයක් ආරම්භ කළ වසර ද විය.
මෙම කාලය තුළ, සියා හමුදා පාලනයට එරෙහිව දැඩි ව්යාපාරයක් දියත් කළ අතර, හමුදාවේ දැඩි ලෙස කළමනාකරණය කරන ලද මැතිවරණ වර්ජනය කළේය.ඇගේ ක්රියාකාරීත්වය නිසා සියා කිහිප වතාවක්ම නිවාස අඩස්සියේ තබන ලද නමුත්, ඇය “නොසැලෙන නායිකාවක්” ලෙස ජනතාව අතර කීර්තියක් අත්කර ගත්තාය.
1980 ගණන්වල හමුදා පාලක ජෙනරාල් හුසේන් මුහම්මද් එර්ෂාඩ් යටතේ මතභේදාත්මක මැතිවරණයකට සහභාගී වීම ප්රතික්ෂේප කිරීමෙන් පසු “නොකැමැත්තෙන් යුත් නායකයෙකු” ලෙස ප්රසිද්ධියට පත් සියා, පුරුෂ ආධිපත්යය සහිත දේශපාලන භූ දර්ශනයක් බිඳ දමා බංග්ලාදේශයේ වඩාත්ම බලගතු දේශපාලන නායකයෙකු බවට පරිවර්තනය විය.
ද්විපාර්ශ්වික සහයෝගය ඇතිව ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව සංශෝධනය කිරීමෙන් පාර්ලිමේන්තු ප්රජාතන්ත්රවාදය නැවත ගෙන ඒමත් සමඟ, කාන්තා අධ්යාපනය සහ සමාජ සංවර්ධනය වැඩිදියුණු කිරීම සඳහා ඇයගේ පළමු ධුර කාලය පුළුල් ලෙස පැසසුමට ලක් විය.
1996 දී ඇයගේ දෙවන ධුර කාලය සති කිහිපයක් පමණක් පැවති අතර, විපක්ෂයේ මධ්යස්ථ භාරකාර අධිකාරියක් සඳහා ඉල්ලීම් නොතකා ඒකපාර්ශ්වික මැතිවරණයක් පැවැත්වීම සම්බන්ධයෙන් විවේචන එල්ල විය – විසුරුවා හැරීමට පෙර පාර්ලිමේන්තුව අනුමත කළ පියවරකි.
2001 දී සියා නැවත අගමැති ධුරයට පත් වූ අතර, 2006 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී මහ මැතිවරණයකට පෙර ඉල්ලා අස්විය. දූෂණ චෝදනා සම්බන්ධයෙන් ඇගේ පරිපාලනය තියුණු විවේචනවලට ලක් විය.
පසුගිය වසර 16 තුළ, අවාමි ලීග් රජය යටතේ, බොහෝ දෙනෙකුට වඩ වඩාත් ඒකාධිපති ලෙස පෙනෙන පාලනයකට එරෙහි ප්රතිරෝධයේ වඩාත් කැපී පෙනෙන සංකේතය බවට සියා පත්විය.
ජාතික මැතිවරණවලදී මධ්යස්ථභාවය සහතික කිරීම සඳහා වූ විධිවිධානයක් වන භාරකාර රජයේ ක්රමය ඇගේ ප්රතිවාදියා වන හසීනා විසින් අහෝසි කිරීමෙන් පසු ඇය 2014 මැතිවරණය වර්ජනය කළාය. පසුව, සියා දූෂණ චෝදනා මත වරදකරු කර සිරගත කරන ලදී. ඇය වැරදි කිරීම ප්රතික්ෂේප කළ අතර චෝදනා දේශපාලනික වශයෙන් අභිප්රේරණය වූ බව පැවසුවාය.
බංග්ලාදේශයේ පැවති මහජන රාජ්ය විරෝධී විරෝධතා හේතුවෙන් හසීනා බලයෙන් පහ කිරීමෙන් ටික කලකට පසු ඇය පසුගිය වසරේ නිදහස් කරන ලදී. ඉදිරි මහ මැතිවරණයේදී සියා මැතිවරණ ප්රචාරක කටයුතුවල නිරත වන බව බීඑන්පී නොවැම්බර් මාසයේදී ප්රකාශ කර තිබුණි.
BNP පක්ෂය නැවත බලයට පැමිණීමේ අපේක්ෂාවෙන් සිටින අතර, එය සිදුවුවහොත්, සියාගේ පුත් තාරික් රහ්මාන් රටේ නව නායකයා බවට පත්වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.
60 හැවිරිදි රහ්මාන්, ලන්ඩනයේ වසර 17 ක් ස්වයං පිටුවහල්ව සිටීමෙන් පසු පසුගිය සතියේ බංග්ලාදේශයට ආපසු පැමිණියේය.
වකුගඩු ආබාධ, හෘද රෝග සහ නියුමෝනියාව ඇතුළු අනෙකුත් තත්වයන් සඳහා ප්රතිකාර ලබමින් සියා පසුගිය මාසයක කාලය තුළ රෝහලේ සිටියාය.
ඇගේ සෞඛ්ය තත්ත්වය හේතුවෙන් මහජන ජීවිතයෙන් ඈත් කර සිටියද, සියා විපක්ෂ බලවේග සඳහා ප්රමුඛ චරිතයක් ලෙස රැඳී සිටියාය.
ඇගේ අවසන් දින කිහිපය තුළ, අන්තර්වාර නායක මුහම්මද් යූනුස්, සියා වෙනුවෙන් යාඥා කරන ලෙස රටින් ඉල්ලා සිටි අතර, ඇය “ජාතියට ආශ්වාදයක් ලබා දෙන ප්රභවයක්” ලෙස හැඳින්වීය.
අඟහරුවාදා නිවේදනයක් නිකුත් කරමින් යූනුස්, “ප්රජාතන්ත්රවාදී ව්යාපාරයේ සංකේතයක්” ලෙස විස්තර කළ සියාගේ අභාවය වෙනුවෙන් සිය ශෝකය පළ කළේය .
“ජාතියට ශ්රේෂ්ඨ ආරක්ෂකයෙකු අහිමි වී ඇත… බංග්ලාදේශයේ ප්රජාතන්ත්රවාදය, බහු පක්ෂ දේශපාලන සංස්කෘතියක් සහ ජනතාවගේ අයිතිවාසිකම් ස්ථාපිත කිරීමේ අරගලයේදී ඇයගේ කාර්යභාරය සදහටම මතකයේ රැඳෙනු ඇත,” ඔහු නිවේදනයක් නිකුත් කරමින් කියා සිටියේය.
සියාගේ අභාවය පිළිබඳව තමා “අතිශයින්ම කණගාටුවට පත්” බව පැවසූ ඉන්දීය අග්රාමාත්ය නරේන්ද්ර මෝදි, බංග්ලාදේශයේ සංවර්ධනයට සහ ඉන්දියාව සමඟ එහි සබඳතාවලට ඇය දැක්වූ දායකත්වයට උපහාර දැක්වීය.
“ඇගේ දැක්ම සහ උරුමය අපගේ හවුල්කාරිත්වයට මඟ පෙන්වනු ඇතැයි අපි බලාපොරොත්තු වෙමු,” ඔහු X හි ලිවීය.
සියාගේ අවසන් මොහොතේ රහ්මාන්, ඔහුගේ බිරිඳ සහ දියණිය ඇතුළු පවුලේ සාමාජිකයන් ඇය අසල සිටි බව බීඑන්පී පැවසීය.
“අපි ඇගේ ආත්මයට සමාව අයදින අතර ඇගේ මියගිය ආත්මය වෙනුවෙන් යාඥා කරන ලෙස සියලු දෙනාගෙන් ඉල්ලා සිටිමු,” පක්ෂය අඟහරුවාදා නිකුත් කළ නිවේදනයක සඳහන් විය.